Απελευθέρωσης της Έδεσσας και του Αμύνταιου ΙΣΤΟΡΙΚΟ
18/10/1912: Ο ελληνικός στρατός απελευθερώνει από τους Τούρκους την Έδεσσα (VΙ Μεραρχία) και το Αμύνταιο (V Μεραρχία).Το βράδυ της 17ης Οκτωβρίου η έκτη ημιλαρχία υπό τον ανθυπίλαρχο Αργύριο Σταυρόπουλο εξορμά από τη Βέροια και καταλαμβάνει το σιδηροδρομικό σταθμό Σκύδρας.
Αναλυτικά:
Απελευθέρωση της Έδεσσας [Βοδενά] (18 Οκτωβρίου 1912)
Μετά την απελευθέρωση της Βέροιας και της Νάουσας οι κάτοικοι της Έδεσσας μαθαίνουν τα νέα οι μεν Έλληνες με χαρά και ανυπομονησία για τη δική τους απελευθέρωση, ενώ οι Τούρκοι με αγωνία για την τύχη των ίδιων και των περιουσιών τους. Ο Τουρκικός στρατός αποφασίζει να εγκαταλείψει την πόλη και κατευθύνεται προς την περιοχή των Γιαννιτσών.
Στην Έδεσσα μένουν μόνο κάποιοι άνδρες της Τουρκικής Εθνοφρουράς, ο Δήμαρχος Αλή Ριζά, ο Καϊμακάμης Γκαλίπ μπέης και ο Ταγματάρχης Ρασίτ μπέης. Εκείνες τις ημέρες συνελήφθησαν από τους Τούρκους κάποιοι επιφανείς Έλληνες οι οποίοι μεταφέρθηκαν στις φυλακές Επταπυργίου της Θεσσαλονίκης.
Όταν αντιλαμβάνονται πλησίον τη δύναμη του Ελληνικού στρατού, βρίσκονται μπροστά στο δίλημμα: να προβάλουν αντίσταση ή να παραδώσουν ειρηνικά την πόλη στους Έλληνες. Φάνηκε πιο συνετη η δεύτερη επιλογή. Ο Τούρκος διευθυντής του Ιεροδιδασκαλείου σπεύδει στη Μητρόπολη της Έδεσσας, για να προετοιμάσει το έδαφος. Την επομένη οι Τουρκικές αρχές, ο Μητροπολίτης Κωνστάντιος και οι Δημογέροντες συγκεντρώνονται στη Μητρόπολη της Έδεσσας και οι Τούρκοι ζητούν επισήμως προστασία σε περίπτωση που ο Ελληνικός στρατός κυριεύσει την πόλη.
Στις 17 Οκτωβρίου το βράδυ η έκτη ημιλαρχία με επικεφαλή τον Ανθυπίλαρχο, Αργ. Σταυρόπουλο, από τη Βέροια, κινείται προς Σκύδρα και καταλαμβάνει τον σιδηροδρομικό σταθμό της.
Την Πέμπτη 18 Οκτωβρίου 1912, εορτή του πολιούχου Αγίου Λουκά, τρεις άνδρες του Ελληνικού στρατού οι: Β. Λαγωνίκος, Ν. Λιβανός και Ν. Αγγελής καταλαμβάνουν τον σιδηροδρομικό σταθμό Έδεσσας.
Μετά από αψιμαχίες, με την εκεί ευρισκόμενη τουρκική φρουρά. Από τους πυροβολισμούς σκοτώθηκαν ο ιερέας του χωριού Σωτήρα, ο δεκαπεντάχρονος μαθητής Ψυχογιός και ένας μαθητής του οικοτροφείου. Ήταν οι τελευταίοι νεκροί πριν την απελευθέρωση της πόλης.,Λίγο αργότερα φτάνει στο σταθμό αμαξοστοιχία με ένα λόχο πεζικού του ελληνικού στρατού με επικεφαλής τον αξιωματικό Βασίλειο Γεννηματά, ο οποίος μπαίνει θριαμβευτικά στην Έδεσσα. Αυτοί είναι οι πρώτοι Έλληνες που μπαίνουν στην Έδεσσα μέσα σε ατμόσφαιρα ενθουσιασμούΤην ίδια ώρα από την πόλη έρχεται προς το σταθμό μια πομπή με επικεφαλής το Μητροπολίτη και τους Τούρκους μουφτή, υποδιοικητή και δήμαρχο της Έδεσσας, ο οποίος κρατά λευκή σημαία. Οι Τούρκοι, κρατώντας λευκή σημαία, παραδίνονται. Η επίσημη παράδοση της πόλης έγινε από τον Δήμαρχο Αλή Ριζά 18 Οκτωβρίου 1912 στις 11 το πρωί. Λέγεται πως κάποιος πρόγονος του Ριζά είχε παραδώσει (πριν 530 χρόνια) την Έδεσσα στους Τούρκους.
Στις 11 το πρωί της 18ης Οκτωβρίου 1912 γίνεται η επίσημη παράδοση της πόλης από τον Τούρκο δήμαρχο Αλή Ριζά, ο οποίος σύμφωνα με την παράδοση ήταν απόγονος του κελ Πέτρου που προδοτικά είχε παραδώσει τη βυζαντινή Έδεσσα στους Τούρκους πριν 530 χρόνια περίπου.
Κάτω από αυτές τις συνθήκες απελευθερώθηκε η Έδεσσα. Οι αγώνες και η αυτοθυσία των Εδεσσαίων και των κατοίκων της γύρω περιοχής στις επάλξεις του Μακεδονικού αγώνα καρποφόρησαν. Έγιναν γέφυρα για να περάσει ο Ελληνικός στρατός τον Οκτώβριο του 1912 και να απελευθερώσει τη Μακεδονία μας.
Σταθμάρχης την ημέρα της απελευθέρωσης στον σιδηροδρομικό σταθμό Έδεσσας ήταν ο Παρίσης Παρίσης.
Ποιος ήταν ο ΠΑΡΙΣΗΣ ΠΑΡΙΣΗΣ
O Παρίσης Παρίσης (Πράκτορας Α' τάξης) γεννήθηκε στην Έδεσσα της Πέλλας. Ήταν γιος του πρόκριτου και δημογέροντα της πόλης Μιχαήλ Παρίση και εργαζόταν ως σταθμάρχης στην Έδεσσα, στην ʼρνισσα, στην Αλεξάνδρεια και στον ʼγρα. Υπήρξε συνεργάτης της τοπικής Επιτροπής Αγώνα. Συνεργάστηκε με τον Κ. Μαζαράκη-Αινιάν, τον σύνδεσμο Ν. Γρηγοριάδη και τους οπλαρχηγούς Σ. Σπυρομήλιο και Χ. Καραπάνο. Η δράση του κατά τον Μακεδονικό Αγώνα συνίστατο στον συντονισμό της μεταφοράς πολεμοφοδίων με τον σιδηρόδρομο στην περιοχή Έδεσσας και Αλεξάνδρειας. Προκειμένου η μεταφορά να μην γίνει αντιληπτή, το πολεμικό υλικό καλυπτόταν από βαμβάκι ή τοποθετούνταν εντός κιβωτίων με εικονικούς αποστολείς. Στην οικία του συχνά έλαβαν χώρα συσκέψεις, παρουσία του Έλληνα Προξένου Θεσσαλονίκης. Σημαντική, τέλος, υπήρξε η προσφορά του και κατά την διάρκεια του Α' Βαλκανικού Πολέμου, όταν χάρη σε έγκαιρη ενέργειά του ο ελληνικός στρατός κατόρθωσε να απελευθερώσει την Έδεσσα μετά από σύντομη μάχη. Για τις υπηρεσίες του στην χώρα τιμήθηκε πολλαπλώς από το Ελληνικό Κράτος.( Πηγή Σιδηροδρομικά Νέα )
Κατά το Μακεδονικό Αγώνα οι πολλοί Εδεσσαίοι αγωνίστηκαν για την ελευθερία, όπως ο οπλαρχηγός Ιωάννης Τσίτσιος (καπετάν Βλάχος) και οι Μακεδονομάχοι Ιωάννης Γιούσμης, Παρίσης Παρίσης, Κωνσταντίνος Σαλάμπασης, Κωνσταντίνος Σιβένας, Αθανάσιος Φράγκου, Ιωάννης Χατζηνίκος και ο ιατρός Αργύριος Κιτάνος. Ηγετικές μορφές της πόλης υπήρξαν επίσης, ο Ευάγγελος Κωφός και ο Δημήτριος Ρίζος.